بلایی که علاجش فقط پیشگیری است

به گزارش خبرگزاری صداسیما مرکز اصفهان، معروف است به  سرزمین هزارچشمه؛ بهشت گمشده استان اصفهان است و 160کیلومتری با شهر اصفهان فاصله دارد به این شهرستان سفر می کنیم نه برای تماشای آبشار های معروف سمیرم،آب ملخ یا بی بی سیدانش و نه برای دیدن چشمه ناز ونک و سد حنایش و نه حتی برای گشت و گذار در باغ های درختان معروف سیبش!

به بخش پادنا که  در 120کیلومتری جنوب سمیرم واقع شده می رویم، بارش های  گسترده اخیر، رانش زمین و نگرانی مردم این منطقه ما را  راهی پادنا می کند.

 

رانش زمین پیامد مخرب عوامل انسانی

در مسیر حرکت به سمیرم از آقای یاوری کارشناس اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان از رانش زمین و چگونگی وقوع آن پرسیدیم گفت:رانش زمین یا زمین لغزش حرکت مواد تشکیل دهنده دامنه کوهها و تپه‌هـا از سنگ و خاک به سمت پایین است که به سرعت از دامنه ی تپه جدا می شود و هرچیزی را در سرراهش در هم می کوبد.

او، زلزله، فعالیت آتشفشانی، تغییرات آب‌های زیرزمینی و به هم خوردن یا تغییر شیب زمین را از عوامل ایجاد رانش زمین بیان کرد اما معتقد بود بارش های شدید در مدت کوتاه هم باعث ایجاد لجنی سطحی و با حرکت سریع می‌شود که جریان پیدا می‌کند و  در بلند مدت منجر به  رانش عمیق‌تر و با حرکت آهسته زمین  می شود.

یاوری، بر نقش عوامل انسانی در شکل گیری رانش زمین  تاکید کرد و گفت: شیوه‌هـای نادرست کشاورزی، احداث غیر اصولی راه های ارتباطی و بنای غیر اصولی خانه‌هـا نقش مهمی در افزایش بیش از حد رانش زمین  در سال های اخیر داشته اند.

برداشت‌های بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی و حفر چاه‌های عمیق از  دیگر علل   ایجاد رانش زمین است. خانم شفیعی کارشناس زمین‌شناسی علل ایجاد  رانش زمین را چنین برای ما تشریح کرد: بافت زیرین سطح زمین به دلیل وجود آب‌های زیرزمینی مانند یک اسفنج عمل می‌کند و آب‌های سطحی و باران را در خود نگه می‌دارد با از بین رفتن این سفره‌های زیرزمینی زمین حالت اسفنجی خود را از دست می‌دهد و زمین به تدریج از هم باز شده و حالت رانش به وجود می‌آید.

وی افزود: زمین پس از اینکه دچار رانش شد دیگر قادر به حیات نیست یعنی نمی‌تواند آبی جذب کند و به حالت اسفنج مانندی خود باز نمی‌گردد در نتیجه زمین دیگر برای کشاورزی و زندگی مناسب نیست.

رانش زمین  در غرب و جنوب استان اصفهان

برای اطلاع از پراکندگی جغرافیایی وقوع رانش زمین در مناطق مختلف استان با مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان گفتگو کردیم؛ شیشه فروش غرب و جنوب استان اصفهان را از عمده مناطقی دانست که رانش زمین در آن گزارش شده است. 

وی عنوان کرد:بارش های شدید اخیر در پشت کوه فریدونشهر و مناطقی از پادنای علیا و سفلی سمیرم رانش زمین را با بیش از 520میلیارد ریال خسارت به دنبال داشته است. 

شیشه فروش عمده خسارات را در حوزه جاده ها، تخریب پل ها، خطوط برق و گاز و همچنین برخی از خانه های روستایی در این مناطق بیان کرد.

با این گزارشی که مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان می دهد راهی پادنای سمیرم شدیم.

 

بارش بیش از 200میلیمتری باران در  بخش پادنا  منجر به تخریب پل 15روستا، رانش جاده دو روستا و قطع شدن آب آشامیدنی 20روستا شد پس از پیمودن جاده ای پر پیچ و خم و طولانی از سمیرم به پادنا رسیدیم و سپس راهی روستای سرباز  و دشتبال شدیم که با مسدود  بودن جاده  ارتباطی این روستا مواجه شدیم.

جاده روستا از نظر جغرافیایی در منطقه ای واقع شده که بالا دست آن رانش زمین و از پایین دست  چشمه های رودخانه ماربر خطر بزرگی برای جاده و ماشین هایی که از این جاده تردد می کردند ایجاد می کند.

"رضا "از اهالی این روستا که پیاده قصد رفتن به روستای هم جوار ِسرباز را دارد به ما گفت: "جاده بر اثر رانش زمین پنج روزی مسدود است و تعدادی مسافر  که برای  ایام تعطیلات  از راههای دور آمده بودند در روستا گرفتار شده اند."

چند نفری هم که در جاده گرفتار شده بودند می گفتند:" اگر کسی در روستا مریض شود هیچ راهی برای اینکه او را به مراکز درمانی برسانیم وجود ندارد و باید فکر اساسی به حال جاده روستا کرد".

دانش آموزان روستای سرباز هم نگران بودند که اگر جاده بازگشایی نشود چگونه به مدرسه شان در روستاهای هم جوار بروند. 

البته نیروهای راهداری به منطقه آمده بودند اما دستگاه بیل مکانیکی آنان هم نمی توانست راه را بازگشایی کند و هر چه گل و خاک جابجا می کرد دوباره جاده مسدود می شد. 

ما با امدادگران جمعیت هلال احمر شب هنگام راهی روستای سرباز شدیم ؛خانم بارداری که با کمترین امکانات و نبود پزشک فرزندش را به دنیا آورده بود گفت: پس از پنج روز از تولد نوزادم به خاطر مسدود بودن جاده نتوانسته ام برای نام گذاری و تزریق واکسنش از روستا به شهر بروم.

مردم محلیِ روستای سرباز به ما گفتند در سالهای پربارش هم در گذشته این جاده با مشکل مواجه بوده و چند نفر هم جان خود را در این جاده از دست داده اند.

سراغ معاون راهداری و حمل و نقل جاده ای استان اصفهان هم که در منطقه حضور دارد رفتیم می گفت: به دلیل بارش شدید راه ارتباطی این روستا و روستای دشتبال مسدود شده و راهداران برای بازگشایی مسیر شبانه روز تلاش می کنند.

آقای دادخواه از انتقال ماشین های راهداری و نصب لوله برای عبور آب چشمه های بالا دست و تامین آب آشامیدنی روستا خبر داد.

 

بارندگی های اخیر و به دنبال آن رانش زمین پل ارتباطی 15روستا را در بخش پادنا علیا و سفلی قطع کرده بود و روستاییان نمی توانستند با ماشین از روستاها خارج شوند.

بنا به گزارشاتی که از روستاها در این دو بخش به ما می رسید بعد از روستای سرباز به روستاهای دیگر بخش رفتیم پل ارتباطی روستای ده بزرگ به کنگان که از این پل چند روستا عبور می کردند و پل ارتباطی روستای سیور، ماندگان، علی آباد و قاعد علی در پادنای سفلی هم بر اثر طغیان رودخانه تخریب شده بود.

مردم در روستاهای حاشیه پل تجمع کرده بودند؛ علی آقا کشاورز 54ساله اهل روستای سیور گفت:"با تخریب این پل ها هیچ راه دیگری برای رفت و آمد به مرکز بخش نداریم و باید برای نیازهای روزمره پیاده از روی پلهای شکسته عبور کنیم."

نیروهای راهداری به این منطقه آمده بودند و با تلاش شبانه روزی پل موقتی با نصب لوله بر روی رودخانه بنا کردند که به دلیل طغیان رودخانه دو باره تخریب شد.

 دادخواه معاون راهداری و حمل و نقل جاده ای استان اصفهان هم که مردم این منطقه را در این روزهای سخت تنها نگذاشته گفت: پل موقت با لوله جوابگوی این حجم آب نیست و قرار است از مرکز استان پل فلزی به این منطقه منتقل شود.

سه روزی بود که در روستای ده بزرگ و کهنگان پیگیر مشکلات روستاییان ناشی از رانش زمین بودیم که با انتقال پل فلزی مساله رفت و آمد روستاییان منطقه به صورت موقت برطرف شد .

در ادامه سفرمان به پل روستاهای سیور، ماندگان، علی آباد و قاعد علی در بخش پادنای سفلی هم سر زدیم  که نیروهای راهداری با نصب لوله به صورت موقت پل ارتباطی این چهار روستا را وصل کردند و مردم می توانستند از روی پل عبور کنند.

احمدآقا جوان علی آبادی می گفت: لوله گاز تعدادی از روستاها هم از زیر این پل عبور می کرد که همزمان با تخریب پل گاز تعدادی از روستاهای بخش پادنای علیا قطع شده بود که اکنون وصل شده است.

 

آسیب به زیرساخت های پادنا فقط گوشه ای از پیامدهای سیل و رانش زمین در این منطقه بود حرکت خاک و سنگ از تپه ها و دامنه کوه ها به داخل رودخانه ها، آب آشامیدنی 20روستا را هم گل آلود کرده بود، چهل چشمه،سرچشمه آب آشامیدنی این روستاهاست که در حاشیه رودخانه ماربر سمیرم واقع شده؛مردم این روستاها از  گل آلود بودن آب گلایه داشتند.

رییس اداره آب و فاضلاب روستایی سمیرم با اشاره به ورود گل و لای رودخانه به سرچشمه آب این روستاها  عنوان کرد و گفت: با هشت دستگاه تانکر به این بیست روستا آبرسانی می شود.

مجید صابری البته می گفت: برای روستاییان برخی دیگر از روستاهای دور دست هم که راه ارتباطی شان قطع شده آب معدنی توزیع می شود.

در سفرمان به روستاهای پادنای سمیرم خسارت رانش زمین به بخش کشاوری هم مشهود بود و درخت های کَنده شده در حاشیه  درختان و دره ها  نشانه ای از آن. 

کشاورزان گرچه از بارش باران خوشحال بودند اما می گفتند: آب، درختان سیب در حاشیه رودخانه را از جای کنده و با خود برده است.

 

رانش زمین یکی از پیامدهای مخرب سیل است که باعث از بین رفتن راه های اصلی بین شهرها و روستاها، نابودی محصولات کشاورزی و خسارت های متعدد دیگر می شود.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با اشاره به وقوع رانش زمین در مناطقی از سمیرم و فریدونشهر و مشکلات ناشی از آن گفت: عوامل امدادی و حمل و نقل این موضوع را اضطراری و موقت حل کردند اما برطرف کردن آن نیاز به برنامع جامع دارد.

منصور شیشه فروش افزود: شرکت آب منطقه ای اصفهان، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، راه و شهرسازری و سازمان زمین شناسی و نقشه برداری برای تدوین این برنامه در گام اول مناطق مستعد رانش زمین را در استان شناسایی  کردند.

به گفته وی کارگروهی هم در این زمینه در فریدونشهر و سمیرم تشکیل شده و قرار است در گام بعدی دانشگاه صنعتی و دانشگاه اصفهان هم  این مناطق را بررسی و تاب آوری جاده ها و منازل مسکونی را به صورت دقیق ارزیابی کندتا گزارش نهایی به بنیاد مسکن برای استحکام بخشی منازل و جاده ها ارسال شود.

پیشگیری بهتر از درمان است هر چند این ضرب‌المثل در زمینه سلامت کاربرد بیشتری دارد اما قابل تسری به دیگر مسائل نیز هست و رانش زمین به عنوان یکی از بلایای طبیعی که خسارت زیادی به بخش های مختلف کشاورزی و زیرساختی وارد می کند یکی از این موضوعات مهم است.

برای جلوگیری از رانش زمین مهمترین اصل حفظ منابع طبیعی، درختان و مراتع کشور برای تثبیت خاک است؛ گام بعدی و نهایی هم شناسایی نقاط مستعد و حرکت به سمت کشاورزی اصولی و استحکام بخشی راه ها و منازل مسکونی در این مناطق مستعد است.