معرفی نشریه «مدرسه عالی فلاحت کرج»

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، رویداد «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی آثار ارزشمند، کمیاب و کمترشناخته‌شده موجود در مخازن کتابخانه ملی ایران طراحی شده است. در هر شماره از این مجموعه، یکی از منابع برجسته گنجینه معرفی و ویژگی‌های تاریخی، محتوایی و پژوهشی آن برای مخاطبان تشریح می‌شود.

پنجاه‌ودومین شماره این مجموعه به معرفی نشریه «مدرسه عالی فلاحت کرج» اختصاص دارد؛ نشریه‌ای تخصصی در حوزه کشاورزی و آموزش فلاحت که در دوره پهلوی اول، به مدیریت مرتضی گل‌سرخی و از سال ۱۳۰۹ شمسی به‌صورت ماهانه از سوی مدرسه عالی فلاحت کرج منتشر شد.

این نشریه بازتاب‌دهنده فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی مدرسه عالی فلاحت کرج بود؛ مدرسه‌ای که آموزش مهندسان کشاورزی، ترویج روش‌های نوین زراعت، باغبانی و دامپروری و معرفی نتایج تحقیقات انجام‌شده در مزارع آموزشی کرج را بر عهده داشت. بیشتر مدرسان این مدرسه بلژیکی یا از دانش‌آموختگان مراکز آموزشی بلژیک بودند.

نخستین مدرسه رسمی کشاورزی ایران، «مدرسه عالی فلاحت مظفری» به شمار می‌رود که در سال ۱۲۷۹ شمسی، برابر با ۱۳۱۹ هجری قمری، با مساعدت میرزا نصرالله‌خان مشیرالدوله در چهاردانگه تهران تأسیس شد و در سال ۱۲۸۵ به فعالیت خود پایان داد.

مدرسه عالی فلاحت کرج نیز هسته اولیه آموزش عالی کشاورزی ایران محسوب می‌شود. پیشینه این مرکز به «مدرسه عملی فلاحت کرج» بازمی‌گردد که در سال ۱۲۹۶ با تصویب هیئت وزیران تأسیس شد. این مدرسه در سال ۱۳۰۲ به «مدرسه عالی فلاحت و صنایع روستایی» تغییر نام یافت و در اسفند ۱۳۰۹، برابر با فوریه ۱۹۳۱ میلادی، نخستین شماره نشریه «مدرسه عالی فلاحت کرج» را منتشر کرد.

این مرکز آموزشی در سال ۱۳۱۹ به دانشکده کشاورزی تبدیل شد و در نهایت، در سال ۱۳۲۸ به دانشگاه تهران پیوست و به‌عنوان یکی از دانشکده‌های این دانشگاه به رسمیت شناخته شد.

هدف از انتشار این نشریه، «اشاعه طرق علمی و عملی فلاحت و متعلقات آن از قبیل تربیت و اصلاح اشجار میوه‌دار و نباتات صنعتی و غیرصنعتی، حراست جنگل‌ها و مراتع، پرورش حیوانات اهلی از جمله زنبور عسل و کرم ابریشم، ترمیم وضع آبیاری، تعمیم حفظ‌الصحه روستایی و...» عنوان شده است.

در مقدمه نشریه آمده است که خاک ایران استعداد زراعت دارد، نیاکان ایرانی به حرفه فلاحت اهمیت می‌دادند و جمعیت زیادی از ایرانیان نیز به دهقانی و برزگری اشتغال داشتند؛ ازاین‌رو، نشریه می‌کوشید میان تجارب کشاورزی و روش‌های جدید ارتباط برقرار کند.

مطالب نشریه «مدرسه عالی فلاحت کرج» شامل مقالات و نوشته‌هایی در موضوعات کشاورزی، باغبانی، دامپروری، آموزش علمی فلاحت و ترویج کشاورزی نوین در آن دوره بود. هر شماره از نشریه، نتایج مجموعه‌ای از عملیات فنی انجام‌شده در آزمایشگاه‌ها و مزارع آزمایشی مدرسه را نیز در بر می‌گرفت.

گردانندگان نشریه از کشاورزان خواسته بودند مطالب علمی و دستور‌های فنی منتشرشده را به کار گیرند و در صورت مشاهده نقص یا مشکل در اجرای آنها، مسئولان مجله را مطلع کنند. همچنین از آنان خواسته شده بود تجربیات حرفه‌ای خود را برای ارتقای مطالب در اختیار نشریه قرار دهند.

در برخی شماره‌ها، بخشی با عنوان «تقویم زراعی» انتشار می‌یافت که اقدامات و عملیات مورد نیاز هر کشاورز را در بازه‌های زمانی هفتگی، ماهانه یا فصلی یادآوری می‌کرد. کاشت بذر یا نهال، برداشت محصول، هرس گیاهان و آبیاری از جمله موضوعاتی بود که در این بخش توضیح داده می‌شد.

در «تقویم زراعی» تأکید شده بود که به دلیل تفاوت آب‌وهوا و درجه حرارت در نقاط مختلف ایران، زمان انجام این فعالیت‌ها متغیر است و باید با توجه به تجربه کشاورزان هر منطقه تعیین شود. نشریه همچنین از کشاورزان خواسته بود تجربیات خود را درباره این موضوعات ارسال کنند تا در اختیار عموم کشاورزان قرار گیرد.

در هر شماره نشریه، جدول هواشناسی روزانه هر ماه در سه زمان مشخص، ساعت ۷ صبح، یک بعدازظهر و ۹ شب، با عنوان «استاسیون معرفت‌الجوی مدرسه فلاحت کرج» درج می‌شد. این جدول اطلاعات مربوط به فشار هوا، میزان رطوبت، حداکثر و حداقل دما، جهت و سرعت باد و میزان بارش بر حسب میلی‌متر را نشان می‌داد.

بهای اشتراک نشریه در داخل کشور، سالانه ۲ تومان و برای شش ماه یک تومان بود. هزینه اشتراک در خارج از کشور نیز سالانه ۶ شیلینگ و برای شش ماه ۴ شیلینگ تعیین شده بود. قیمت درج آگهی برای یک صفحه ۵۰ قران و برای نیم‌صفحه ۳۰ قران بود و آگهی‌های مربوط به صادرات ایران، به هر زبان، با نصف قیمت منتشر می‌شد.

آخرین شماره موجود از این نشریه در کتابخانه ملی ایران، شماره ۱۲ از سال پنجم، مربوط به اسفند ۱۳۱۶ است.

نشریه «مدرسه عالی فلاحت کرج» با شماره رکورد ۱۰۱۴۱۷۸ در نرم‌افزار سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران ثبت شده و در اختیار پژوهشگران قرار دارد.