ساخت یاقوت مصنوعی در کشور برای نخستین بار

به گزارش خبرنگار تحریریه صنعت و معدن خبرگزاری صدا و سیما، ابومحمد هاشمی با بیان اینکه ایران در حوزه ذخایر گوهرسنگ در جایگاه متوسط جهانی قرار دارد، افزود: تاکنون حدود ۵۰ نوع گوهرسنگ در کشور شناسایی شده و ۲۷ پروانه بهره‌برداری در این حوزه صادر شده است. 

به گفته وی، عقیق‌های ایران از جایگاه بالایی در بازار جهانی برخوردارند و فیروزه نیشابور همچنان یکی از شاخص‌ترین و منحصربه‌فردترین گوهرسنگ‌های ایران در جهان به شمار می‌رود. همچنین گوهر‌هایی مانند گارنت دمانتوئید در جنوب کرمان و شمال هرمزگان از ذخایر کم‌نظیر کشور هستند.

هاشمی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در بخش اکتشاف افزود: طی پنج سال گذشته، عملیات اکتشاف تخصصی گوهرسنگ در ۱۱ استان کشور انجام شده و محدوده‌های امیدبخش حاصل از این اکتشافات به وزارت صنعت، معدن و تجارت معرفی شده است.

به گفته او، مطالعات اکتشافی یاقوت نیز در زون شمالی کشور به پایان رسیده است.

مجری طرح ملی گوهرسنگ کشور درباره تأمین مواد اولیه صنعت نیز گفت: اگرچه برخی گوهرسنگ‌های ارزشمند مانند زمرد، یاقوت و الماس به دلیل ویژگی‌های زمین‌شناسی ایران به وفور در کشور وجود ندارند، اما با خارج شدن گوهرسنگ‌ها از گروه کالایی ۴ و قرار گرفتن در گروه کالایی ۲۰، امکان واردات آنها به عنوان مواد اولیه برای واحد‌های فرآوری و تراش فراهم شده است.

هاشمی، مجری طرح ملی گوهرسنگ کشور، با بیان اینکه توسعه این صنعت بدون مشارکت بخش خصوصی امکان‌پذیر نیست، افزود: در فرآیند تدوین و اجرای طرح ملی توسعه گوهرسنگ کشور، کمیته‌های تخصصی مختلفی در حوزه‌هایی مانند اکتشاف، آموزش، پژوهش، بهسازی، نوآوری و هوش مصنوعی تشکیل شد و فعالان بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و متخصصان هر حوزه در این مسیر مشارکت داشتند.

هاشمی با بیان اینکه یکی از دستاورد‌های مهم این طرح ایجاد هویت برای صنعت گوهرسنگ در کشور بوده است، گفت: برگزاری دو دوره نمایشگاه تخصصی گوهرسنگ، برگزاری مسابقات ملی گوهر‌تراشی در کرمان با حضور بیش از ۳۰۰ تراشکار حرفه‌ای و برنامه‌ریزی برای برگزاری دوره‌های بعدی، نشان‌دهنده شکل‌گیری یک جریان تخصصی در این حوزه است.

وی همچنین درباره جایگاه ایران در بازار جهانی گوهرسنگ‌ها گفت: هدف‌گذاری اولیه این بود که ایران بتواند سهمی از بازار چند ده میلیارد دلاری جهانی گوهرسنگ‌ها به دست آورد. ایجاد زیرساخت‌های لازم، ثبت فعالیت‌ها در سامانه‌های تجاری و فراهم کردن بستر قانونی برای صادرات، گام‌های مهمی در این مسیر بوده است.

هاشمی با اشاره به ظرفیت‌های داخلی کشور افزود: در گذشته بسیاری از گوهرسنگ‌های ایران مانند گارنت دمانتوئید یا فیروزه نیشابور بدون ایجاد ارزش افزوده کافی از کشور خارج می‌شدند، اما امروز با آموزش تراشکاران و توسعه فناوری‌های فرآوری، بخش قابل توجهی از این سنگ‌ها در داخل کشور تراش و آماده عرضه می‌شود.

مجری طرح ملی گوهرسنگ ایران تأکید کرد: مسیر آینده صنعت باید به سمت تولیدات خاص و با ارزش افزوده بالا حرکت کند، نه صرفاً تولید انبوه؛ چراکه ایران با توجه به ظرفیت‌های معدنی و نیروی انسانی آموزش‌دیده، می‌تواند در بخش طراحی، تراش‌های تخصصی و فرآوری‌های پیشرفته جایگاه جهانی پیدا کند.

هاشمی در پایان با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تسهیل صادرات گفت: ایجاد اتاق تخصصی گوهر و فلزات گرانبها در فرودگاه امام خمینی (ره) یکی از اقدامات انجام‌شده برای ساماندهی صادرات این حوزه بوده و پیگیری‌ها برای فعال‌تر شدن این مسیر ادامه دارد.

نبود اتحادیه تخصصی، حلقه مفقوده صنعت گوهرسنگ 

امیرسعادت دوست دبیر کمیته گوهرسنگ خانه معدن ایران در ادامه با اشاره به چالش‌های ساختاری صنعت گوهرسنگ، نبود اتحادیه صنفی تخصصی، تعدد مراجع صدور مجوز و ضعف در برندسازی را از مهم‌ترین موانع توسعه این صنعت دانست و گفت: با وجود نوپا بودن بخش صنعتی گوهرسنگ، ایران در سال‌های اخیر در حوزه تراش، ساخت تجهیزات و آموزش گوهرشناسی پیشرفت‌های قابل توجهی داشته است.

وی افزود: نبود یک تشکل تخصصی موجب شده گوهرتراشان و فعالان این صنعت برای دریافت مجوز، آموزش و فعالیت با تعدد مراجع تصمیم‌گیر مواجه شوند؛ به‌گونه‌ای که مشخص نیست متولی اصلی صدور مجوز، وزارت میراث فرهنگی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی یا سایر دستگاه‌ها هستند.

دبیر کمیته گوهرسنگ خانه معدن ایران با اشاره به لزوم تجاری‌سازی این صنعت گفت: نبود هویت مستقل و برندسازی، یکی دیگر از چالش‌های اصلی این حوزه است. در حالی که نام «فیروزه نیشابور» در بازار‌های داخلی و خارجی شناخته شده است، بسیاری از گوهر‌های ارزشمند ایران هنوز برند و هویت مشخصی در بازار جهانی ندارند.

وی همچنین به کمبود رویداد‌های تخصصی این صنعت اشاره کرد و افزود: در حالی که طی سال‌های گذشته نمایشگاه‌های متعددی در حوزه طلا و جواهر برگزار شده، تاکنون تنها دو نمایشگاه تخصصی گوهرسنگ در کشور برگزار شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد صنعت گوهرسنگ ایران هنوز در مرحله توسعه و تجاری‌سازی قرار دارد.

دبیر کمیته گوهرسنگ خانه معدن ایران با تأکید بر ظرفیت بالای اشتغال‌زایی این صنعت اظهار کرد: گوهرسنگ از معدود صنایعی است که امکان ایجاد اشتغال در کارگاه‌های کوچک و حتی واحد‌های خانگی را فراهم می‌کند و بسیاری از کشور‌های پیشرو نیز بخش عمده تولید خود را بر همین اساس توسعه داده‌اند.

بومی سازی صنعت ساخت تجهیزات گوهرتراشی در کشور/ تولید یاقوت مصنوعی در کشور برای اولین بار

مسعودی رئیس پارک علم و فناوری و مرکز گوهرشناسی دانشگاه شهید بهشتی در ادامه این میزگرد با تأکید بر اینکه باید صنعت گوهرسنگ را به‌عنوان یک زنجیره کامل دید، گفت: ارزش‌آفرینی در این حوزه تنها به استخراج گوهرسنگ محدود نمی‌شود و بخش‌هایی مانند تراش، بهسازی، طراحی، شناسنامه‌دار کردن، حراج و تجارت، سهم مهمی در اقتصاد این صنعت دارند.

وی با اشاره به ظرفیت‌های علمی کشور گفت: دانشگاه‌های ایران از دهه‌ها پیش زیرساخت‌های لازم در حوزه زمین‌شناسی، کانی‌شناسی و مهندسی مواد را ایجاد کرده‌اند و اکنون این توان علمی در خدمت توسعه فناوری‌های مرتبط با گوهرسنگ قرار گرفته است.

مسعودی با اشاره به دستاورد‌های فناورانه کشور تصریح کرد: ایران به دانش فنی تولید یاقوت مصنوعی دست یافته و طراحی و ساخت تجهیزات مورد نیاز نیز توسط پژوهشگران داخلی انجام شده است، هرچند این فناوری هنوز به مرحله تجاری‌سازی نرسیده است.

وی همچنین از دستیابی محققان به فناوری‌های بهسازی عقیق و فیروزه خبر داد و گفت: بخشی از این فناوری‌ها وارد مرحله کاربردی شده و حتی نمونه‌هایی از فعالیت‌های نیمه‌صنعتی در این زمینه در حال انجام است.

رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه شهید بهشتی با بیان اینکه فناوری‌های تولید کریستال و بهسازی گوهرسنگ‌ها همچنان از دانش‌های انحصاری در جهان محسوب می‌شوند، افزود: با وجود محرمانه بودن جزئیات این فناوری‌ها، پژوهشگران ایرانی توانسته‌اند به بخشی از این دانش دست پیدا کنند که می‌تواند زمینه‌ساز توسعه صنعت گوهرسنگ و افزایش ارزش افزوده در این حوزه باشد.

رئیس پارک و مرکز گوهرشناسی دانشگاه شهید بهشتی افزود: از ۲۵۰ طراح برتر دنیا ۲۵ طراح ایرانی هستند و ایران در صنعت گوهرسنگ ایران در حال پیداکردن جایگاه خود است.

مسعودی، رئیس پارک علم و فناوری و مرکز گوهرشناسی دانشگاه شهید بهشتی، با اشاره به ویژگی‌های خاص صنعت گوهرسنگ اظهار کرد: این صنعت به دلیل ساختار متفاوت خود با بسیاری از صنایع، نیازمند نگاه ویژه است؛ چراکه بخش قابل توجهی از فعالیت‌های آن به‌صورت سنتی، خانوادگی و در مقیاس‌های کوچک انجام می‌شود و همین موضوع باعث شده آمار دقیقی از میزان فعالیت‌ها و تجارت این حوزه وجود نداشته باشد.

وی افزود: در صنعت گوهرسنگ نمی‌توان مانند صنایع بزرگی همچون فولاد یا سیمان، تمام فعالیت‌ها را به‌راحتی رصد کرد، زیرا ممکن است یک کارگاه کوچک خانگی در این حوزه فعال باشد، بدون اینکه در آمار‌های رسمی ثبت شده باشد؛ بنابراین برنامه‌ریزی برای این صنعت نیازمند داده‌های دقیق و مطالعات میدانی است.

رئیس مرکز گوهرشناسی دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها در تکمیل داده‌ها و تدوین راهبرد‌های توسعه‌ای گفت: دانشگاه‌ها می‌توانند مشخص کنند که در هر بخش از زنجیره ارزش گوهرسنگ، کشور چه ظرفیت‌هایی دارد و در چه حوزه‌هایی باید سرمایه‌گذاری شود؛ از تراش و بهسازی گرفته تا تولید گوهر‌های مصنوعی و فناوری‌های نوین.

مسعودی تأکید کرد: ایران نباید در حوزه گوهرسنگ به سمت تولید انبوه و رقابت مستقیم با کشور‌هایی مانند هند و تایلند حرکت کند، بلکه باید بر مزیت‌های خود مانند تراش‌های تخصصی، کار‌های هنری، بهسازی‌های خاص و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا تمرکز کند.

وی ادامه داد: در بخش تراش فست، الگوی مناسب برای ایران می‌تواند حرکت به سمت کار‌های حرفه‌ای و ارزشمند با حجم کم و قیمت بالا باشد؛ مسیری که کشور‌های اروپایی مانند بلژیک در آن موفق بوده‌اند.

رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به اقدامات پژوهشی انجام‌شده در حوزه گوهرسنگ گفت: در زمینه‌هایی مانند بهسازی فیروزه و عقیق، تولید اپال و بررسی فناوری‌های مرتبط با گوهر‌های مصنوعی، فعالیت‌های پژوهشی آغاز شده و بخشی از این مطالعات به مرحله کاربردی نزدیک شده است.

وی یکی از مهم‌ترین نیاز‌های صنعت گوهرسنگ را ایجاد نظام اعتماد و شناسنامه‌دار کردن محصولات عنوان کرد و گفت: مردم باید بتوانند تفاوت میان یک گوهر طبیعی ارزشمند و نمونه‌های مصنوعی یا تقلبی را تشخیص دهند. مرکز گوهرشناسی دانشگاه شهید بهشتی سال‌هاست در زمینه صدور شناسنامه علمی گوهرسنگ‌ها فعالیت می‌کند و این گواهی‌ها در مراکز بین‌المللی نیز مورد پذیرش قرار گرفته است.

مسعودی با بیان اینکه فرهنگ‌سازی نقش مهمی در توسعه بازار داخلی دارد، افزود: باید به جایی برسیم که مردم همان‌طور که برای خرید طلا یا سکه به اصالت آن توجه می‌کنند، در خرید گوهرسنگ نیز به ارزش واقعی، طبیعی بودن و شناسنامه آن اهمیت دهند.

وی با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی و هنری ایران در این حوزه گفت: کشور ما دارای پیشینه تاریخی ارزشمندی در هنر‌های مرتبط با گوهرسنگ است و هنرمندان ایرانی در حوزه‌هایی مانند حکاکی و کاروینگ ظرفیت بالایی دارند که می‌تواند در بازار‌های جهانی ارزش‌آفرینی کند.

رئیس مرکز گوهرشناسی دانشگاه شهید بهشتی تأکید کرد: آینده صنعت گوهرسنگ ایران در گرو نگاه زنجیره‌ای است؛ چه در بخش‌هایی که نیازمند توسعه فناوری هستیم و چه در حوزه‌هایی که باید بر هنر، مهارت، تجارت و فرهنگ‌سازی تمرکز کنیم. هر حلقه از این زنجیره باید جایگاه خود را پیدا کند تا ارزش واقعی گوهرسنگ ایرانی در داخل و بازار‌های جهانی شناخته شود.

در پایان این نشست، مجری طرح توسعه گوهرسنگ کشور با دعوت از سرمایه‌گذاران برای ورود به این صنعت تأکید کرد: زیرساخت‌های لازم برای سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف زنجیره ارزش گوهرسنگ فراهم شده و فعالان اقتصادی می‌توانند متناسب با ظرفیت‌های موجود، در حوزه‌های مختلف این صنعت سرمایه‌گذاری کنند.